Hannes Hafstein - hentugur leištogi įriš 2009?

225px-Hannes_HafsteinĮ tķmum sem nś žegar grķšarlegir erfišleikar blasa viš Ķslendingum er ekki laust viš aš hugurinn reiki og mašur leiti samsvörunar ķ erfišleikum fyrri tķma.  Žjóšin hefur frį landnįmi enda stašiš frammi fyrir żmsum erfišleikum sem voru ólķkt meiri en žeir efnahagslegu erfišleikar sem nś er viš aš etja.  Stundum geri ég žaš aš leik mķnum aš mįta horfna stjórnmįlaleištoga viš įstandiš ķ dag og velta žvķ fyrir mér hvernig žeir tękjust į viš erfišleika samtķmans.  Einhverjir kunna aš halda aš nś hafi leištogaskortur Sjįlfstęšismanna nįš nżjum hęšum žegar mašur er farinn aš leita aftur um rśm hundraš įr aš hentugum kandķdötum.  Žaš er nś misskilningur, allt geri ég mér žetta til gamans og til aš żta mér ķ smį grśsk.

Marga į ég mér eftirlętis stjórnmįlamennina og ef fast vęri aš mér gengiš myndi ég sennilega nefna Ólaf Thors sem mitt mesta eftirlęti, uppįhalds.  Mér til leiks ętla ég hinsvegar ekki aš mįta hann ķ žetta skiptiš.  Ķ nśverandi umhverfi žar sem krafan er sišbót og traust į gęšum landsins get ég nefnilega ekki setiš į mér aš velta fyrir mér heimastjórnarmönnunum og žį sérstaklega žvķ višmóti sem žeir tóku upp śr raunsęisstefnunni. Ég velti žvķ fyrir mér hvort raunsęismašurinn, kvenfrelsispostulinn og einn af fyrstu bošberum einstaklingshyggjunnar į Ķslandi, Hannes Hafstein vęri ekki hentugur ķ nśverandi umhverfi.

Hannes Hafstein var einn af Veršandimönnum og tilheyrir aš mörgu leyti raunsęisstefnunni. Meginmarkmiš raunsęismanna var aš lękna mein samfélagsins og geršu žeir gjarnan smęlingjann og stöšu hans aš yrkisefni sķnu og deildu į spillingu og framkomu yfirstéttarinnar ķ garš žeirra sem mįttu sķn minna.  Vera mį aš einhverjum žyki žaš djarft aš tengja žessar raunsęishugmyndir um stöšu smęlingja viš einstaklingshyggjuna og ķ raun stefnu Sjįlfstęšisflokksins ķ dag. 

Hvaš slķkt varšar er rétt aš minna į stefnu Sjįlfstęšisflokksins eins og hśn er skrifuš:

„aš vinna aš varšveislu hins ķslenska lżšveldis, sjįlfstęšis og fullveldis og hagnżtingu gęša landsins ķ žįgu ķslenskra žegna“ og hins vegar „aš efla ķ landinu žjóšlega, vķšsżna og frjįlslynda framfarastefnu į grundvelli einstaklingsfrelsis, atvinnufrelsis og séreignar, meš hagsmuni allra stétta fyrir augum

Lykilatrišiš ķ žessu er nįttśrulega "meš hagsmuni allra stétta fyrir augum".  Stétt meš stétt.

Sannarlega var Hannes Hafsteinn ķ miklu slagtogi viš vinstri öfl į nįmsįrum sķnum ķ Kaupmannahöfn.  Hęst ber žar sjįlfsagt vinįtta hans viš sjįlfan Georg Brandes.  Į hitt žarf einnig aš lķta aš "vinstri" og "hęgri" voru ekki enn komin ķ žann farveg sem žau seinna įttu eftir aš komast ķ.  Sś pólitķk sem Hannes helst stóš fyrir fellur žvķ mišur oft ķ skuggann af stęrsta hagsmunamįli žjóšarinnar į žessum tķma, heimastjórninni.  Deilur hans og įtök viš "valtżskuna" og forsvarsmann hennar Valtż Gušmundsson yfirskyggja helstu įherslumįl Hannesar ķ uppbyggingu žjóšlķfsins.  Ķ raun voru Hannes og Valtżr ķ flestu sammįla.  Žeir voru bįšir įkafir framfaramenn, vildu išnvęša Ķsland, fęra erlent fjįrmagn inn ķ landiš, gręša žaš upp, koma į jįrnbrautum, sķma og svo framvegis.

Einstaklingshyggjan var śtgangspunktur ķ stjórnmįlalegri afstöšu Hannesar Hafstein.  Hann taldi einstaklinginn og frelsi hans til oršs og ęšis eitt hiš veigamesta.  Sannarlega višhorf sem žörf er į nś rétt eins og 1904 žegar Hannes varš rįšherra fyrstur Ķslendinga.  Žjóšin var aš mati Hannesar afleidd mynd af einstaklingnum, fölsk holdgerving žeirra.  Žetta višhorf kemur bersżnilega ķ ljós ķ žessum skrifum Hannesar;

,,Fósturland og žjóšerni er ekki sérstök gušleg gjöf žvķ hver sem fęšist ķ heiminn veršur aš fęšast ķ einhverju landi og žaš land sem hann af hendingu fęšist ķ er aš jafnaši hans fósturland og af žvķ fęr hann sjįlfkrafa eša naušugur žann stimpil sem kallast žjóšerni og sem bindur hann alla ęfi meš żmsum böndum viš fósturlandiš”.

Ég skal fśslega višurkenna aš žaš er ekki eingöngu pólitķk Hannesar sem ég held aš ętti aš mörgu leiti viš ķ dag heldur einnig lķfsafstaša hans eins og hśn birtist ķ ljóšum hans.  Žvķ žótt sjį megi helstu einkenni raunsęisstefnunnar ķ skįldskap Hannesar žį einkennast ljóš hans žó miklu meira af krafti, bjartsżni og dirfsku.  Žessum sömu einkennum og nś er kallaš eftir.

Drottinn, sem veittir fręgš og heill til forna,
farsęld og mannśš, vek oss endurborna!
Strjśk oss af augum nótt og harm žess horfna,
hniginnar aldar tįrin lįttu žorna.

Sś kemur tķš, er sįrin foldar gróa,
sveitirnar fyllast, akrar hylja móa,
brauš veitir sonum móšumoldin frjóa,
menningin vex ķ lundi nżrra skóga.

Starfiš er margt, en eitt er bręšrabandiš,
bošoršiš, hvar sem žér ķ fylking standiš,
hvernig sem strķšiš žį og žį er blandiš,
žaš: aš elska, byggja og treysta į landiš.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Siguršur Žorsteinsson

Sęll Elliši

Žegar viš leitum leiša ķ uppbyggingu žurfum viš aš skoša į hvaša grunni sś uppbygging į aš fara fram. Meš auknum opinberum afskiptum rķkis og sveitarfélaga, eša meš žvķ aš virkja einstaklinganna og fyrirtękin.

 Ķ įhugaveršu vištali Yngva Hrafns viš Steingrķm Sigfśsson, lagši Steingrķmur įherslu į aš VG vildi byggja upp į blöndušu hagkerfi.

Žaš vakti lķka athygli aš Bjarni Benediktsson hefur ķ allnokkurn tķma, lķka fyrir bankahrun meš įherslur ķ anda stétt fyrir stétt. Meš meiri leištogahugsun. Ķ góšri leištogahugsun er plįss fyrir marga leištoga. Hef frétt af einum góšum śr Eyjum.

Siguršur Žorsteinsson, 25.2.2009 kl. 08:29

2 Smįmynd: Elliši Vignisson

Sęll Siguršur og takk fyrir gott innlegg.  Žaš er mikiš rétt aš góš leištogahugsun felur ķ sér svigrśm fyrir marga leištoga.  Žorsteinn frį Hamri sagši eitt sinn: "Žegar į allt er litiš er enginn einn heldur margur, og žyrpist saman til aš śr honum verši einn.  Ef til vill er žaš įgętis uppskrift aš leištoga.   

Ég er lķka sammįla žvķ sem žś segir um įherslur Bjarna Bedediktssonar į "stétt meš stétt" hugsunina.  Mķn skošun og margra annarra Sjįlfstęšismanna er aš um tķma hafi flokkurinn ef til vill elt samfélagiš frį slķkum įherslum ķ staš žess aš stżra žvķ ķ įtt til žeirra.  Žaš mun breytast og hefur ķ raun žegar breyst.

Sjįlfur er ég alinn upp af fiskverkakonu og žótt fašir minn hafi veriš millistjórnandi hjį sveitarfélaginu žį veršur hann seint talinn hįlaunamašur.  Ofan į žennan bakgrunn bętist svo félagsleg menntun mķn og bśseta ķ samfélagi žar sem samstaša og samhjįlp er lykilinn aš velgengni.  Aušvitaš mótar slķkur bakgrunnur mann og fęlir mann sennilega frį félagslegum Darwinisma.  Eigi sjįlfstęšisflokkurinn aš nį fyrri styrk og traust almennings žarf hann aš rśma hugsunina "stétt meš stétt".

Elliši Vignisson, 25.2.2009 kl. 12:03

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband